Publication by SENSE researcher in Science (31 May 2002).

Toward Solving the UV Puzzle,


by Jelte Rozema, Bas van Geel, Lars Olof Bjorn, Judit Lean, Sasha Madronich.


Science 296,1621-1622.(31 mei 2002).

In samenwerking met collega's uit verschillende vakgebieden heeft Jelte Rozema van de afdeling Systeemecologie van het Instituut van Ecologische Wetenschappen van de faculteit Aard- en Levenswetenschappen, Vrije Universiteit, Amsterdam in Science van 31 mei, 2002 een artikel gepubliceerd over hoe zonne-activiteit, de ozonlaag en het UV-B op aarde met elkaar samenhangen.





Op grond van tellingen van zonnevlekken vanaf 1500 en spectrale analyse van zonlicht gedurende de laatste 20 jaar is de zonneactiviteit vanaf 1500 gereconstrueerd.


De stralingsverschillen tussen een een "active" en een "quiet" zon komen vooral door verschillen in uitgestraalde UV-C straling, dat is straling met een golflengte korter dan 280 nm. Het verschil in uitgezonden UV-B straling is veel geringer.


Aangezien UV-C straling verantwoordelijk is voor de aanmaak van ozon in de stratosfeer, is de ozonlaag bij een actieve zon dikker dan bij een "solar low". De ozonlaag filtert UV-B en aangezien dit nauwelijks varieert, bereikt minder UV-B de aarde.





Dit betekent dat UV-B op aarde anticorrelatief varieert met de zonneactiviteit gedurende een 11 jarige zonnevlek cyclus.


Verder terug in de geschiedenis valt een koele periode (1645-1715), de Kleine IJstijd, samen met lage zonneactiviteit.

In het onderzoek van Rozema werd een biologische proxy voor zonne UV-B ontwikkeld. Als bescherming tegen schadelijke aspecten van zonne-UV-B ontwikkelen planten UV filters die UV-B wegfilteren, maar de voor de fotosynthese noodzakelijke zichtbare straling (400-700 nm) doorlaten.


Deze UV filters bestaan uit fenolgroepen en komen in stuifmeelkorrels en in sporen voren. Coumaarzuur komt als fenolzuur voor in sporopollenine, dat deel van stuifmeelkorrels dat miljoenen jaren bewaard kan blijven.

In onderzoek op de Zuidpool en Noordpool worden uit bodemkernen, bevroren mosveenbanken ("fossiele archieven) en oude herbaria stuifmeelkorrels verzameld en uit het gehalte van fenolgroepen wordt het historische UV-B stralingsniveau afgeleid. Plantenmateriaal afkomstig van de Zuid- en Noordpool is extra interessant omdat zich daar de afgelopen jaren het gat in de ozonlaag ontwikkelt.





Dit onderzoek probeert (natuurlijke) historische UV-B niveaus en ozonlaagdiktes te reconstrueren.


Daardoor zal meer inzicht onstaan in het proces van ozonafbraak (en -herstel) door de emissie van CFK's.


Verder wordt het steeds duidelijker dat zonneactiviteit een belangrijke invloed heeft op het klimaat op aarde.


Zo worden plotselinge klimaatveranderingen in het verleden toegeschreven aan veranderingen van zonne-activiteit.





Dr Jelte Rozema


jrozema@bio.vu.nl


020-4447055


Fax 020-4447123


Secr. 020-4447005 (Karin Uyldert)